Aladinmanta musphana k’anchanapiwan (Aladino y la Lámpara Maravillosa)
Awaq
(Autor): Tradicional (Anónimo / Las mil y una noches) Qichwaman t’ikraq
(Traductor): Miguel Ángel Pinto Tapia
|
Quechua
(Cusco Collao) |
Castellano |
|
Huk kutis kaq kasqa huk wakcha maqt’acha Aladin
sutiyuq, payqa sapan mamallanwanmi kawsasqa. Huk p’unchawsis huk millay layqa
runa (hechicero) hamuspa Aladinta pantachispa huk ukhu mach’ayman (cueva)
pusasqa. |
Había una vez un niño pobre llamado Aladino,
quien vivía solo con su madre. Un día, un malvado hechicero vino y,
engañando a Aladino, lo llevó a una profunda cueva. |
|
Layqa runaqa nisqa: “Yaykumuy
chay ukhuman, huk mawk’a k’anchanatataq (lámpara) urqumuway”. Aladinqa
mach’ay ukhupi chay k’anchanata tarirqusqa, ichaqa layqa runaqa maqt’achata
mach’ay ukhupim saqirparipusqa. |
El hechicero dijo: “Entra allí
y sácame una lámpara vieja”. Aladino encontró la lámpara dentro de la cueva,
pero el hechicero abandonó al muchacho dentro de la oscuridad. |
|
Llakisqa kachkaspa, Aladinqa
mawk’a k’anchanata limpiaspa qhaqusqa (frotó). Chaypachapachallas huk
hatun musphana runa (genio) lluqsirqamuspa nisqa: “¿Imatataq munanki? Ñuqam
tukuy mañakusqaykita hunt’achisaq”. |
Estando triste, Aladino limpió
la lámpara y la frotó. En ese mismo instante, un gran genio salió y
dijo: “¿Qué deseas? Yo cumpliré todo lo que me pidas”. |
|
Chay musphana runapa
yanapayninwanmi Aladinqa mach’aymanta lluqsirqamurqan, achka quri
qullqiyuqtaq (riquezas) tukupurqan. Aladinqa sumaq qapaq ususiwan (princesa) masachakuspa
ancha kusisqas kawsapusqaku. |
Con la ayuda de aquel genio,
Aladino salió de la cueva y se volvió muy rico. Aladino se casó con la
hermosa princesa y vivieron muy felices. |
|
Millay layqa runaqtaq
k’anchanata suwakuyta munaspa yapamanta hamusqa, ichaqa Aladinqa yachaysapa
kaspa awqanta (enemigo) atiparqan. Chaymanta pachaqa, Aladinqa mamallanwan
kuska thak kawsakusqaku. |
El malvado hechicero volvió
queriendo robar la lámpara, pero Aladino, siendo astuto, venció a su enemigo.
Desde entonces, Aladino vivió tranquilo junto a su madre. |
--------------------------------------------------------------------------------
Tapukuykuna: Aladinpa
kawsayninmanta (Preguntas de comprensión)
Allin kaqta chakatay kay (X)
chakatawan. (Marca
con una X la respuesta correcta).
1. Chiqap kaqmanta tapukuy (Nivel
Literal) ¿Imatataq
Aladin mach’ay ukhupi maskaspa tarirqusqa? (¿Qué encontró Aladino
buscando dentro de la cueva?) A) Sumaq llimp’iyuq puka p’achakunata.
(Vestidos rojos de hermosos colores). B) Huk mawk’a musphana k’anchanata.
(Una vieja lámpara maravillosa). C) Hatun quri qullqi sapatukunata.
(Unos grandes zapatos de oro y plata).
2. Chiqap kaqmanta tapukuy (Nivel
Literal) ¿Pitaq
k’anchana ukhumanta lluqsirqamurqan Aladin qhaquptin? (¿Quién salió de
dentro de la lámpara cuando Aladino la frotó?) A) Sach’a-sachapi tiyaq
chaquq runa. (Un cazador que vive en el bosque). B) Mawk’a k’anchanayuq
musphana runa. (Un hombre asombroso/genio de la lámpara). C) Aladinpa
wasinpi tiyaq machu taytan. (El padre viejo que vivía en casa de Aladino).
3. Hamut’aymanta tapukuy (Nivel
Inferencial) ¿Imaraykutaq
layqa runa Aladinta mach’ayman kachaykurqan? (¿Por qué el hechicero
envió a Aladino a la cueva?) A) Kikinpaq musphana k’anchanata munaspa.
(Porque quería la lámpara para él mismo). B) Aladinta mikhuykunata
qunanrayku. (Para darle alimentos a Aladino). C) Mach’aypi uywakunata
maskananpaq. (Para que buscara animales en la cueva).
4. Hamut’aymanta tapukuy (Nivel
Inferencial) ¿Imatataq
yachaqanchik Aladinmanta hawarip tukuyninpi? (¿Qué aprendemos de Aladino
al final del cuento?) A) Yachayninwan millay runakunata atipasqanta.
(Que con su inteligencia venció a la gente mala). B) Sapa p’unchaw mach’aypi
pukllay munasqanta. (Que quería jugar en la cueva cada día). C) K’anchana
llimp’iywan p’achata rurasqanta. (Que hizo ropa con el brillo de la
lámpara).
5. Allin kaqta qhawanapaq tapukuy
(Nivel Criterial) ¿Allinchu
Aladin mana riqsisqan layqa runawan risqan? ¿Imanaptin? (¿Estuvo bien
que Aladino fuera con el hechicero desconocido? ¿Por qué?) A) Allinmi,
chaywanmi qapaq runaman tukupurqan. (Está bien, con eso se volvió rico). B)
Manam allinchu, mana riqsisqakunawanqa sasa. (No está bien, con
desconocidos es peligroso). C) Allinmi, mach’ay ukhupi quri kasqanrayku.
(Está bien, porque en la cueva había oro).
6. Allin kaqta qhawanapaq tapukuy
(Nivel Criterial) ¿Imatataq
qam rurawaq huk musphana k’anchana kaptin? (¿Qué harías tú si tuvieras
una lámpara maravillosa?) A) Llapallan wakcha runamasinchikkunata
yanapasaq. (Ayudaría a todas nuestras personas pobres). B) Mawk’a
k’anchanata qhatupi ancha chaninpi rantikusaq. (Vendería la lámpara vieja a
un precio muy caro). C) K’anchanata ukhu pampapi sapa p’unchaw p’ampasaq.
(Enterraría la lámpara en el suelo cada día).
--------------------------------------------------------------------------------
Simi Taqi: Aladinpi llamk’achisqa
simikuna (Glosario Básico)
• Aladin:
Aladino.
• Awaq:
Autor / Escritor.
• Hawariy
/ Willakuy: Cuento / Relato.
• Hunt’achiy:
Cumplir / Completar.
• K’anchana:
Lámpara.
• Layqa
runa: Hechicero / Brujo.
• Masachakuy:
Casarse.
• Musphana:
Maravilloso / Asombroso.
• Pantachiy:
Engañar / Confundir.
• Qapaq
ususi: Princesa.
• Qhaquy:
Frotar / Limpiar sobando.
• T’ikraq:
Traductor.
• Wakcha:
Pobre.
No hay comentarios:
Publicar un comentario