Mama quchap huch’uy sirinachan (La Sirenita)
Awaq (Autor): Hans Christian Andersen Qichwaman
t’ikraq (Traductor): Miguel Ángel Pinto Tapia
|
Quechua
(Cusco Collao) |
Castellano |
|
Huk kutis kaq kasqa huk huch’uy sirinacha, payqa
mama qucha ukhupim qapaq taytanwan kimsantin ñañankunawanpas tiyasqa. |
Había una vez una sirenita que vivía en el
fondo del mar con su padre, el rey, y sus tres hermanas. |
|
Huk p’unchawsi, qucha patata
lluqsispa, huk sumaq awkita (príncipe) rikurqusqa; payqa antarki (barco)
p’akikuptinmi unuman urmaykamusqa. |
Un día, al salir a la
superficie, vio a un hermoso príncipe; él había caído al agua cuando su barco
se rompió. |
|
Sirinachaqa awkita wañuymanta
qispichispa mama qucha pataman apasqa, hinaspataq ancha munakuywan sunqun
t’ipisqa. |
La sirenita salvó al príncipe
de la muerte y lo llevó a la orilla del mar, quedando su corazón
profundamente enamorado. |
|
Runapina tukuyta munaspa, huk layqa
warmita maskasqa. Paytaq nisqa: “Chakiyuq kanaykipaqqa, chay sumaq
rimayniykitam quwanki”. |
Deseando convertirse en humana,
buscó a una bruja. Ella le dijo: “Para tener piernas, deberás
entregarme tu hermosa voz”. |
|
Sirinachaqa upallañam (muda)
awkip wasinman chayasqa. Ichaqa, aukiqa huk sipaswanmi masachakusqa
(casarse), chayraykum sirinachaqa ancha llakisqa tarikurqan. |
La sirenita llegó muda a la
casa del príncipe. Sin embargo, el príncipe se casó con otra joven, por lo
que la sirenita se sintió muy triste. |
|
Tukuypiqa, huch’uy sirinachaqa
manam awkita wañuchiyta munasqachu, aswanpas mama quchap phusuqunman (espuma)
tukupuspa wiñaypaq kusisqa phawakapusqa. |
Al final, la sirenita no quiso
matar al príncipe, sino que se convirtió en espuma de mar y voló feliz para
siempre. |
--------------------------------------------------------------------------------
Tapukuykuna: Mama quchap huch’uy
sirinachanmanta (Preguntas de comprensión)
Allin kaqta chakatay kay (X)
chakatawan. (Marca
con una X la respuesta correcta).
1. Chiqap kaqmanta tapukuy (Nivel
Literal) ¿Maypitaq
huch’uy sirinacha qallariypi tiyasqa? (¿Dónde vivía la sirenita al
principio?) A) Huk hatun sacha-sacha ukhupim. (En el fondo de un gran
bosque). B) Mama quchap ancha ukhunpillampim. (En lo más profundo del
mar). C) Huk hatun qapaq wasip pirqanpim. (En la pared de un gran
palacio).
2. Chiqap kaqmanta tapukuy (Nivel
Literal) ¿Imatataq
layqa warmi sirinachamanta qichurqusqa? (¿Qué le quitó la bruja a la
sirenita?) A) Sumaq k’apaq rimasqan rimaynintam. (Su hermosa y exacta
voz). B) Sumaq quri qullqi sapatunkunatam. (Sus hermosos zapatos de oro
y plata). C) Yanay-yanay sumaq chukchantam. (Sus hermosos cabellos muy
negros).
3. Hamut’aymanta tapukuy (Nivel
Inferencial) ¿Imaraykutaq
sirinacha layqa warmita maskasqa? (¿Por qué la sirenita buscó a la bruja?)
A) Mama quchapi unuta anchata upyananpaq. (Para beber mucha agua en el
mar). B) Runaman tukuspa awkita munakuywan maskananpaq. (Para
convertirse en humana y buscar al príncipe con amor). C) Ñañankunata mama
quchapi asipayananpaq. (Para burlarse de sus hermanas en el mar).
4. Hamut’aymanta tapukuy (Nivel
Inferencial) ¿Imatataq
sirinacha ruranman karqan awkita wañuchispa? (¿Qué habría hecho la sirenita
si mataba al príncipe?) A) Yapamanta mama quchaman sirinacha kutipunman
karqan. (Habría vuelto a ser una sirenita en el mar). B) Llaqta
runakunata ancha phiñachispa kawsanman. (Viviría haciendo enojar mucho a la
gente del pueblo). C) Huk hatun antarkita mama quchapi ruranman.
(Construiría un gran barco en el mar).
5. Allin kaqta qhawanapaq tapukuy
(Nivel Criterial) ¿Allinchu
sirinacha awkirayku rimayninta qusqan? ¿Imanaptin? (¿Estuvo bien que la
sirenita diera su voz por el príncipe? ¿Por qué?) A) Allinmi, munakuptinqa
tukuy imatapas qunanpuni. (Está bien, si amaba debía darlo todo). B) Manam
allinchu, kikin kayninchiktaqa manam qunachu. (No está bien, no debemos
entregar nuestra propia identidad). C) Allinmi, chaywanmi aukiwan utqaylla
rimananpaq. (Está bien, para que hablara rápido con el príncipe).
6. Allin kaqta qhawanapaq tapukuy
(Nivel Criterial) ¿Ima
yachachikuytataq kay hawariy saqiwananchik? (¿Qué enseñanza nos deja este
cuento?) A) Chiqap munakuyqa imaymana llakikunatapas aypanmi. (El
verdadero amor alcanza cualquier sufrimiento). B) Sapa p’unchawmi layqa
warmikunawan rimanakuna. (Cada día hay que dialogar con las brujas). C) Mama
quchapi challwakunataqa manam khuyapayanachu. (No hay que tener piedad de
los peces del mar).
--------------------------------------------------------------------------------
Simi Taqi (Glosario Básico)
- Auki: Príncipe / Noble.
- Awaq: Autor / Escritor.
- Chaki: Pie / Pierna.
- Hawariy: Cuento / Relato.
- Layqa warmi: Bruja / Hechicera.
- Mama qucha: Mar / Océano.
- Munakuy: Amor / Amar.
- Phusuqu: Espuma.
- Rimay: Voz / Hablar.
- Sunqu: Corazón.
- T’ikraq: Traductor.
No hay comentarios:
Publicar un comentario