viernes, 3 de abril de 2026

Maqt’a mana machuyaq (Peter Pan)

 Maqt’a mana machuyaq (Peter Pan)

Awaq (Autor): J. M. Barrie Qichwaman t’ikraq (Traductor): Miguel Ángel Pinto Tapia



Quechua (Cusco Collao)

Castellano

Huk kutis kaq kasqa huk maqt’acha Peter Pan sutiyuq, payqa manas hayk’appas machuyayta munasqachu. Peter Panqa Manahayuq Llaqtapi (País de Nunca Jamás) tiyasqa, chaypitaqmi chinkasqa wawakunawan kuska kawsasqa.

Había una vez un niño llamado Peter Pan, quien nunca quería envejecer. Peter Pan vivía en el País de Nunca Jamás, y allí vivía junto a los niños perdidos.

Huk tutas Peter Panqa Wendy sutiyuq sipaschap wasinman phawaspa haykusqa. Chaypis huk ch’ini llimp’i (hada) Campanilla sutiyuq yanapasqa; Peter Panqa Wendyta wawqinkunatapas Manahayuq Llaqtaman phawaspa pusasqa.

Una noche, Peter Pan entró volando a la casa de una niña llamada Wendy. Allí lo ayudaba una pequeña hada llamada Campanilla; Peter Pan llevó a Wendy y a sus hermanos volando al País de Nunca Jamás.

Chay suyupiqa imaymana mama qucha suwakunawan (piratas) tinkusqaku. Hatun umalliqninqa Garfio sutiyuq karqan, payqa Peter Panpa awqanmi kasqa. Peter Panqa manam imatapas manchakusqachu, pampakunapitaq suwakunawan maqanakusqa.

En aquel país se encontraron con varios piratas. Su gran líder se llamaba Garfio, quien era el enemigo de Peter Pan. Peter Pan no tenía miedo a nada y peleaba con los piratas por los campos.

Tukuypiqa, Peter Panqa Garfiota atipaspa Wendyta wawqinkunatawan wasinman kutichipusqa. Ichaqa, Peter Panqa Manahayuq Llaqtallamanmi kutipusqa, wiñaypaq maqt’acha kawsananpaq.

Al final, Peter Pan venció a Garfio y devolvió a Wendy y a sus hermanos a su casa. Sin embargo, Peter Pan regresó al País de Nunca Jamás para vivir por siempre como un niño.

--------------------------------------------------------------------------------

Tapukuykuna: Peter Panpa kawsayninmanta (Preguntas de comprensión)

Allin kaqta chakatay kay (X) chakatawan. (Marca con una X la respuesta correcta).

1. Chiqap kaqmanta tapukuy (Nivel Literal) ¿Maypitaq Peter Pan chinkasqa wawakunawan kuska tiyasqa? (¿Dónde vivía Peter Pan con los niños perdidos?) A) Huk hatun qapaq llaqtap ukhunpim. (En el interior de un gran pueblo rico). B) Sumaq Manahayuq Llaqta suyupim. (En el hermoso país de Nunca Jamás). C) Mama quchap ancha ukhu pampanpim. (En el fondo del mar profundo).

2. Chiqap kaqmanta tapukuy (Nivel Literal) ¿Pitaq Peter Panpa awqan (enemigo) mama qucha suwakuna ukhupi kasqa? (¿Quién era el enemigo de Peter Pan entre los piratas?) A) Garfio sutiyuq hatun pirata runam. (El hombre gran pirata llamado Garfio). B) Panchu sutiyuq huch’uy maqt’acham. (El pequeño muchachito llamado Pancho). C) Campanilla sutiyuq ch’ini llimp’im. (El hada pequeña llamada Campanilla).

3. Hamut’aymanta tapukuy (Nivel Inferencial) ¿Imaraykutaq Peter Pan mana machuyayta munasqachu? (¿Por qué Peter Pan no quería envejecer?) A) Sapa p’unchaw kusisqa pukllakuyta munasqanrayku. (Porque quería jugar feliz cada día). B) Wasinmanta mama quchaman riyta munasqanrayku. (Porque quería ir de su casa al mar). C) Wawqinkunawan yachay wasipi llamk’ayta munaspan. (Porque deseaba trabajar con sus hermanos en la escuela).

4. Hamut’aymanta tapukuy (Nivel Inferencial) ¿Imaynataq Campanilla Peter Panpa kawsayninpi kasqa? (¿Cómo fue Campanilla en la vida de Peter Pan?) A) Payqa millay awqa runam kasqa. (Ella fue una persona enemiga malvada). B) Payqa yanapaq masi khumpam kasqa. (Ella fue una compañera amiga que ayuda). C) Payqa machu yachachiq warmim kasqa. (Ella fue una mujer profesora vieja).

5. Allin kaqta qhawanapaq tapukuy (Nivel Criterial) ¿Allinchu Peter Pan munasqanmanhina maqt’alla kawsasqan? ¿Imanaptin? (¿Está bien que Peter Pan viviera solo como niño según su deseo? ¿Por qué?) A) Allinmi, maqt’acha kaspaqa mana imatapas llakikunchu. (Está bien, siendo niño no se preocupa de nada). B) Manam allinchu, llapanchikmi sapa kutin machuyananchik. (No está bien, todos debemos envejecer siempre). C) Allinmi, mama qucha suwakunawan maqanakuypaq. (Está bien, para pelear con los piratas).

6. Allin kaqta qhawanapaq tapukuy (Nivel Criterial) ¿Imatataq qam yachawaq Wendypa kawsayninmanta? (¿Qué podrías aprender de la vida de Wendy?) A) Mana hayk’appas wasinchikmanta lluqsinapaq. (Para no salir nunca de nuestra casa). B) Musphana musquykunawanpas kawsay kusisqam. (Que con sueños asombrosos la vida es feliz). C) Sapa p’unchaw wank’ar (bombo) tukayta yachanapaq. (Para aprender a tocar el bombo cada día).

--------------------------------------------------------------------------------

Simi Taqi: Peter Pan hawaripi llamk’achisqa simikuna (Glosario Básico)

          Awaq: Autor.

          Awqa: Enemigo.

          Ch’ini llimp’i / Hada: Hada (adaptación pedagógica).

          Hawariy: Cuento.

          Khumpa / Masi: Compañero / Amigo.

          Machuyay: Envejecer / Crecer (en edad).

          Mama qucha suwa / Pirata: Pirata (lit. ladrón del mar).

          Maqt’acha: Niñito / Muchachito.

          Phaway: Volar / Correr.

          Suyu / Llaqta: País / Lugar.

          T’ikraq: Traductor.

No hay comentarios:

Publicar un comentario

Inscripción y Participación Obligatoria en los Cursos de Escritura y Lectura en Lengua Originaria (Indicador FED MC-06.01)

COMUNICADO N° 010-2026-UGEL-Cusco PARA: Directores y Docentes de Instituciones Educativas EIB DE: Área de Gestión Pedagógica - Especialist...